"Хуш исле" агу – тартыргамы әллә тартмаскамы?
Хәтта безнең кечкенә шәһәрдә дә урамда кешеләрнең махсус җайланмалар ярдәмендә тартып йөрүләрен күрү гаҗәпләндерми, алар вейплар яки электрон тәмәкеләр дип атала. Аларның тәмәке тарту процессы, яки пар сулаулары вейпинг (ингл.vaping парение) исемен ала. Бу уйлап табылган нәрсә кешеләргә ошады һәм безнең балигъ бумаганнарның аны тартуы аеруча аяныч. Унике яшьлек яшүсмер килә һәм күзләрендә күренеп торган рәхәтлек, ә авыздан «хуш исле» төтен чыга». Аллага шөкер, минеке түгел " - дип уйлый якындагы хатын. Һәм менә ничә бала шундый «Минеке түгел» диюче олыларга һәм яшьтәшләренә каршы чыга, олырак булып күренергә тели һәм үз сәламәтлекләрен боза.
Нигә балалар веп тарталар?
Төп сәбәп кызыксыну, дус яки туганнар арасында таручылар булу (23,9%).
Вепинг яки төтен чыгару - тәмәке тартучыларның төре, алар гадәти тәмәке урынына электрон тәмәке тарталар һәм аларны куркынычсыз альтернатива дип саныйлар.
Веп нәрсә ул?
Бу җайланмаларның эш принцибы бер - салар барысы да төрле хуш исле электрон сигаретлар өчен сыеклыкны җылыталар. Соңгылары күп төрле була: кишер, кофе, лимон, мармелад, банан, җиләк яки, мәсәлән, лимон һәм ваниль кремы белән печенье. Мондый веплар глицерин, пропиленгликоль һәм хуш исле өстәмәләрдән тора. Кайберләрендә никотин бар, кайберләрендә юк. Димәк, эш принцибы белән вейп ингаляторны хәтерләтә: җайланма эчендә электрон тәмәкеләр өчен сыеклык җылытыла һәм кайнатыла, нәтиҗәдә сулыш алу өчен пар барлыкка килә.
Веплар нәрсә белән зарарлы?
Электрон тәмәке өчен сыеклыкта булган никотин баланың акыл активлыгына тискәре йогынты ясый. Уку дәрәҗәсе төшә, физик күрсәткечләр кими. Яшүсмер ачулана, еш кына кәеф үзгәрә. Моннан тыш, сулыш органнары бик нык зыян күрә.
Электрон тәмәке өчен теләсә нинди сыеклыкларда сәламәтлек өчен куркыныч матдәләр бар, алар пар белән бергә үпкәләргә эләгә. Иң беренче чиратта бу пропиленгликоль һәм глицеринны җылытканда барлыкка килгән кушылмалар: формальдегид, ацетальдегид, акролеин һәм глиоксаль. Беренчесе - канцероген, икенчесе — потенциаль канцероген. Пропиленгликоль көнкүреш химиясендә кулланыла һәм даими кулланылганда организмда туплана ала, аллергик реакцияләр, нагноитель процесслар китереп чыгара, бавыр һәм бөер эшчәнлеген боза, ис сизү сәләтен югалта.
Электрон сигаретларда парга әйләнгән глицерин да зарарлы. Аның парларын сулаганда, кеше авызында корылык, тамак һәм үпкәләрендә ялкынсыну процессы белән очраша ала.
Ләкин вейперларда иң зур бәйлелекне никотин тудыра, ул күпләргә классик тәмәке вариантында таныш. Ул кеше парлашканда туктала алмаган хәлне китереп чыгара.
Электрон тәмәкеләр тартканда кеше төтен түгел, ә пар сулый. Пардагы матдәләрнең бер өлеше үпкәләргә үтеп керә, ә калганнары әйләнә-тирә мохиткә керә. Шул ук вакытта кислородсызлык барлыкка килә һәм организмның картаю процессы тизләтелә. Табигый никотинны җитештерүчеләр еш кына химик элементлар белән алыштыралар, бу организм өчен гадәти тәмәке белән чагыштырганда тагын да зуррак куркыныч тудыра.
Куерткычларның куркынычы һәм EVALI авыруы
Кеше махсус май сулаганда, үпкәләре аның тамчыларын чит объект итеп кабул итә һәм иммун җавап бирә. Ул үпкәләрдә ялкынсынуга һәм куркыныч сыеклык туплануга китерә, бу липоид пневмониягә китерә. EVALI үпкә зарарлануы, вейплар һәм электрон сигаретлар куллану белән бәйле.
Электрон тәмәке өчен сыеклыкта булган куерткычлар тагын бер куркыныч тудыра. Аларны вейпинг җайланмаларын тутыру уңайлылыгы өчен өстиләр. Кеше май сулаганда, үпкәләре аның тамчыларын чит объект итеп кабул итә һәм иммун җавап бирә.
2019 елның җәендә АКШта авыр пневмонияне хәтерләткән авыру таралды. Зыян күрүчеләр саны 2,5 меңнән артык, шуларның 68е вафат була. Бу кешеләрнең барысы да электрон тәмәке кулланган. Табиблар билгеләгәнчә, зыян күрүчеләрнең күбесе электрон тәмәке өчен сыеклыкларны өстен күрә, аларның составына Е витамины нигезендә куертучы Е витамины ацетат керә. Ләкин бу EVALI китереп чыгаручы бердәнбер куерткыч түгел, чөнки кайбер пациентларның үпкәләрендә табылмаган.
"Попкорн авыруы".
Электрон тәмәке өчен сыеклыкта булган диацетил ароматизаторы «попкорн авыруы» дип аталган авыр авыру китереп чыгара. Ул ялкынсыну, җәрәхәтләр барлыкка килү, бронхиолларның тараюы (үпкәләрдә кечкенә сулыш юллары) рәвешендә барлыка килә. Диацетил ризык белән бергә кулланылганда куркынычсыз, ләкин аны даими суласаң үпкә авыруларына китерергә мөмкин.
Бу авыру үзенең исемен һава кукурузы җитештерүче компания хезмәткәрләрендә табылганнан соң ала, чөнки составы буенча охшаш матдәләрне попкорнга өстиләр. Аны җитештерүдә эшләүче эшчеләр даими рәвештә диацетил сулыйлар, нәтиҗәдә еш кына үпкә авыруларыннан интегәләр. Кайбер “Электрон" тәмәке тартучылар завод эшчеләренә караганда аз диацетил сулый, шуңа күрә алар да куркыныч төркемендә.
Электрон җайланмалар яки традицион тәмәке: нәрсә куркынычрак
Роспотребнадзор электрон җайланмаларны куллану традицион тәмәке тартуга альтернатива түгел һәм рак, үпкә һәм йөрәк авыруларына китерергә мөмкин, шулай ук никотинга бәйлелекне дә кире кага алмый дип кисәтә. Электрон сигаретларны бөтенләй тартмаска кирәк:
• йөкле хатыннарга;
• аллергикларга;
• 18 яшькә кадәргеләргә;
• тәмәке тартмаучыларга.
Никотинсыз веплар: зарарсыз электрон тәмәке бармы?
Башта әйтергә кирәк, Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы (БСО) әйтүенчә, электрон җайланмаларның тәмәке тартуы куркынычсызлык турында җитәрлек тикшерелмәгән. Шулай ук, Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча, никотинга бәйлелекне дәвалау чарасы буларак вейпларның нәтиҗәлелеге турында сөйләп булмый.
Шул ук вакытта вейп җитештерүчеләр еш кына традицион тәмәке тартуга куркынычсыз альтернатива дип раслыйлар. Кызганычка каршы, тикшеренүләр киресен күрсәтә, хәтта никотинсыз вейплар турында сүз барганда да. Моның сәбәбе-югарыда әйтелгән электрон тәмәке өчен сыеклыкларның составы.
Моннан тыш, вейпларның тәэсире туплау эффектына ия вакыт узу белән бронхиаль астма, хроник бронхит һәм йөрәк – кан тамырлары системасы белән проблемалар барлыкка килергә мөмкин. Шулай ук вейпинг кан басымын күтәрүгә ярдәм итә, инфаркт һәм инсульт үсеше куркынычын арттыра һәм эндотелий функциясен боза. Ваперлар янында булган кешеләр дә тәмәке тарту катнашмасы кисәкчәләренә тискәре йогынты ясыйлар
Веп авызда шартлый аламы?
Вейпларны үз максатларына туры китереп кулланганда шартлаулар сирәк күренеш түгел. Чираттагы вакыйга турында 2022 елның 27 июнендә хәбәр ителә: электрон җайланма Мәскәү өлкәсендә яшәүче 13 яшьлек малайның бите янында шартлый. Баланы ашыгыч рәвештә хастаханәгә салганнар. Берничә атна элек шундый ук хәл Екатеринбургта булган.
Кайвакыт электрон тәмәке тарту фаҗигале нәтиҗәләргә китерә. Мәсәлән, 2018 елда АКШта вейп шартлаудан зыян күргән кеше вафат була җайланма ярчыклары аның баш миенә зыян китерә.
Веп яшьләр өчен куркыныч тудыра. Күпчелек вепларда булган никотин балигъ булмаганнарның сәламәтлегенә зыян китерә. Балаларның хәтерләре начарлана, вейпның парлавы баш авыртуына китерә һәм физик активлыкны киметә. Моннан тыш, бала тиз арада электрон тәмәкегә «утыра» һәм бу зарарлы гадәттән бик авыр арына.
Сәламәтлегегезне һәм балаларның сәламәтлеген саклагыз!